GİRİŞ
Bilimsel araştırma yöntemleri ile ilgili önemli gördüğüm hususları özet bir şekilde anlatmaya çalışmış bulunmaktayım. Bunun için bilimsel araştırma yöntemleri ile ilgili temel kavramları, bilimsel araştırmanın özellikleri ve türlerini ve bilimsel araştırma sürecini inceleyeceğiz.
BİRİNCİ BÖLÜM
I.Bilimsel Araştırma Yöntemleri İle İlgili Temel Kavramlar ve Tanımlar
1.Bilimin Tanımı Ve Özellikleri
a.Genel
İnsanlık var olduğundan bu yana bilgiye,öğrenmeye aç bir varlıktır [1]. İnsanlar bildikçe kendilerine olan güveni artmış ve hep daha çoğunu hedeflemiştir. Bu sebepten dolayı bilim, insan hayatının vazgeçilmezidir.
b.Bilimin Tanımı
Bilimin tanımı hakkında doktrinde bir çok tanım mevcuttur. Bunları bir kaçı şu şekildedir:
‘‘Bilim, insanların yaşadıkları çevreyi daha iyi tanımak, anlamak ve olguları açıklayabilmek amacıyla zihinsel emeklerini kullanarak yaptıkları gözlem, araştırma, ölçüm ve testler sonucu ortaya çıkmaktadır.’’[2]
Diğer bir tanım ise şu şekildedir:
‘‘Bilim;insanların kendilerini ve çevrelerindeki diğer varlıkları anlamak ve bu varlıkların birbirleri ile ilişki ve etkileşmelerini inceleyip, oluşan olayları açıklayabilmek içi uyguladıkları yöntem ve etkinlikler ile ilk çağlardan günümüze kadar elde dip biriktirerek yeni kuşaklara aktardıkları bilgilerin tümü olarak tanımlanabilir. Kısaca bilim,doğru düşünme ve sistematik olarak bilgi edinme sürecidir.’’[3]
Bu tanımlara bakıldığında bilim, insanların ihtiyaçları ve gereksinimlerinden dolayı bilmeye ihtiyaç duymuşlardır. Bu sebepten dolayı düşünmüş, çalışmış ve bu birikimleri daha ileriye taşımak için ileriki nesillere aktarmıştır. Böylelikle bilim ortaya çıkmıştır.
c.Bilimin Özellikleri
Yukarıda bilimi tanımlamaya çalışmış bulunmaktayız. Bu tanımlamalara göre bilimin özellikleri şu şekildedir;
1.Tarafsızdır,
2.Geneldir,
3.sistematiktir,
4.Olgusaldır,
5.Metodojoliktir,
6.Akılcıdır,
7.Evrenseldir,
8.Yenilikçidir,
9.Birikim,
10.İspatlıdır.
Bilim bu özellikleri sayesinde var olmuş ve var olmaya devam edecektir. Bilim insan hayatının olmazsa olmazıdır. Bilim, düşünceden meydana geldiği için her zaman hayatımızda olacak bir kavramdır.
2.Bilimin Amacı
Bilimin amacı, insanların etrafındaki olayları anlamalarına yardımcı olmak ve bunları insanlara öğretmektir. Bu sayede insan hem donanımlı olacak hem de etrafını bilip öğrendiği için daha nitelikli bir yaşam yaşayacaktır. Aynı zamanda bu bilgi birikimi sayesinde gelecek nesillerinde yaşamını kolaylaştıracaktır.
Bilimin amacını doktrinde bir çok şekilde tanımlanmıştır. Benim en beğendiğim tanım şu şekildedir:
‘‘ Bilimin amacı; bilinenler alanına olabildiğince hızlı bir şekilde genişlemektir. Bu amaçla gösterilen çabaya bilimsel uğraş, izlenen yola bilimsel yöntem,bu yolla sağlanan bilgiye bilimsel bilgi ya da kısaca bilim denilmektedir.’’[4]
Kısacası bilimin amacı evrendeki varlıkları ve olayları anlamak, açıklamak ve kontrol etmektir.[5]
3.Bilimsel Yöntem
Bilimsel yöntem,bilime ulaşmak için kullanılan yoldur.[6] Doktrinde bilimsel yöntemle ilgili bir çok tanım vardır, fakat benim en beğendiğim tanım şu şekildedir:
‘‘Bilimsel yöntem:bilim üretme yolu,bilimsel bilgiye ulaşmada izlenen yol ya da sorun çözmek için izlenen düzenli yol şeklinde de tanımlanmaktadır. Bilimsel yöntem mantıktan bilinen tümevarım ve tümdengelim yaklaşımlarının bir sentezidir.’’[7]
Bilimsel yöntem, her bilim alanında farklılık gösterebilmektedir, fakat bu farklılıklar yöntemle ilgili olmayıp incelenen bilim alanıyla ilgili olduğuna değinmek gerekir.
İKİNCİ BÖLÜM
II.Bilimsel Araştırma
1.Genel
Bilimsel araştırma, insanların karşılaştığı sorunları çözmek için hem düşünsel hem de uygulamalı olarak denemeler yapıp sorunun çözümünü bulmak için yaptıkları deneyimlerdir. Bilimsel araştırmalar ile ilgili doktrinde bir çok tanım bulunmaktadır. Bunların bir kaçı şu şekildedir:
‘‘Bilimsel araştırma: belirli bir amaca yönelik olarak, belirli aşamalar içerisinde ve bir yöntem dahilinde yapılan çalışmalardır.’’[8]
‘‘Bilimsel araştırma; sorun bilinci oluşan konularda geliştirilen varsayımları test etmek ve sorunlara güvenilir çözüm yolları bulmak amacıyla sistemli ve planlı bir şekilde verilerin toplanması, sınıflandırılması, analizi, sentezi, açıklanması, yorumlanması, değerlendirilmesi ve rapor edilmesi suretiyle bilimsel bilgi üretmeye yönelik olarak yapılan düşünsel ve deneysel çabaların tümüdür.’’[9]
Yukarıdaki tanımlarda da görüldüğü üzere bilimsel araştırmanın amacı insanlara güvenilir bir çözüm yolu vermektir. Bu sayede insanlar daha rahat ve tehlikesiz bir şekilde bilime ulaşabilecektir.
2.Bilimsel Araştırmanı Özellikleri
Bilimsel araştırma, yukarıda yapılan tanımlardan da anlaşılacağı üzere birçok özellikleri vardır. Tanımlardan çıkarttığım özellikler şu şekildedir.
Bilimsel araştırma; objektif, test edilmiş, aleni,görelilik ve test edilmiş olması. Bilimsel araştırmanın özelliklerini özetle bu şekilde sıralayabiliriz.
3.Bilimsel Araştırma Türleri
Bilimsel araştırma türleri doktrinde genel olarak üç şekilde yapılmaktadır. Bu ayrım şu şekildedir:
a.Temel Araştırmalar
b.Uygulamalı Araştırmalar
c.Geliştirme Araştırmaları
a.Temel Araştırmalar: ‘‘Saf veya temel bilim dallarında olaylar arasındaki ilişkilere ait bilimsel yasaları ortaya koymak ve kuramlar geliştirmek, böylece bilim sistemini tanımlamak ve bilimin gelişmesine katkıda bulunmak amacı ile yapılan araştırmalardır.’’[10]
Temel araştırmalar genellikle bilim insanları tarafından yapılır. Bu araştırmaların temelinde insanların gelecekte karşılaşabilecek sorunları çözmek için yapılmaktadır.
b.Uygulamalı Araştırmalar: ‘‘ Uygulamalı bilim alanlarında pratik sorunlara çözüm bulmak amacıyla yapılan araştırmalardır.’’[11] Yani ortaya çıkan bir sorunu çözmek için bununla ilgili çözümü kural olarak bulunur ve bu kural uygulanarak çözüme ulaşılıyor mu ulaşılmıyor mu bakılır.
c.Geliştirme Araştırmaları: ‘‘Temel ve uygulamalı araştırma sonuçlarının yeni bir materyal,araç,ürün,yöntem,sistem veya işlem geliştirmek üzere uygulamaya konulması veya var olanların iyileştirilmesi amacıyla, endüstri ile iç içe yapılan araştırmalardır.’’[12] Geliştirme araştırmaları genel olarak AR-GE olarak ifade edilir. Genellikle toplum yaşantısını kolaylaştırmak için yapılan araştırmadır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
III. Bilimsel Araştırma Süreci
1.Genel
Bilimsel araştırma, yukarıdaki tanımlardan da anlaşılacağı üzere birbirleriyle bağlantılı çok sayıda fiilden oluşan bir süreçtir[13]. Bu süreç doktrinde oldukça çeşitlilik göstermekle birlikte genel olarak şu şekilde sıralanır:
a. Araştırma Konusunun Belirlenmesi
b. Literatür Taraması Ve İncelenmesi
c. Varsayım Kurulması
d. Araştırma Yöntem Ve tekniğinin Kararlaştırılması
e. Araştırmanın Gerçekleştirilmesi
f. Varsayım Denetlenmesi
g. Yorumlama Ve Sonuç Çıkarma
Bu hususlara aşağıda kısaca değinilecektir.
a.Araştırma Konusunun Belirlenmesi
Araştırma sürecinin en önemli aşaması, araştırma konusunun belirlenmesidir. Genel olarak araştırma konusunun belirlenmesi araştırmacıya bağlı olmakla birlikte danışman tarafından da seçilip araştırmacıya verilebilir[14]. Araştırma konusu, genellikle ortaya çıkan bir sorunu çözüm için yapılacağı için araştırma konusu varolan bir sorun hakkında olmalıdır. Buna göre belirlemeli ve çözümlenmiş bir sorunu araştırmanın pek bir manası yoktur.
b.Literatür Taraması Ve İncelemesi
Araştırma konusu belirlendikten sonra araştırmacının literatür taraması ve incelemesi yapması gerekir[15]. Çünkü araştırmacı, araştıracağı konu ile ilgili daha önceki yapılmış çalışmaları incelemeli ve araştırması hakkında donanımlı olmak zorundadır; aksi takdirde araştırma sonuca ulaşamayacaktır.
c. Varsayım Kurulması
Araştırma konusunun bulunması ve literatür taraması yapıldıktan sonra varsayım kurulması gerekmektedir[16]. Araştırma varsayımı bir bilimsel araştırmanın gerekçesi olup, çözülmesi gereken bir soruna ve nedene dayanmaktadır. Araştırma konusu pek çok varsayımla kurulabilmektedir. Ancak bu varsayım bilimsel ve doğru bir şekilde formül edilmelidir[17].
d. Araştırma Yöntem Ve tekniğinin Kararlaştırılması
Araştırma konusu,literatür taraması ve varsayımın kurulmasından sonra araştırma yöntem ve tekniğinin kararlaştırılması gerekmektedir[18]. Bunun için araştırmada kullanılacak yöntem ve teknik açık bir şekilde belirlenmelidir. Bu açıklık sayesinde deneme yapılabilecek ve sonuca ulaşılabilecektir.
e. Araştırmanın Gerçekleştirilmesi
Yukarıdaki aşamalardan sonra araştırmanın gerçekleştirilmesi safhası gelmektedir. Bunun için araştırmanın planlanması ve bir projeye bağlanarak gerçekleşmesi gerekmektedir[19].
f. Varsayımın Denetlenmesi
Yukarıdaki aşamalardan sonra oluşan varsayımların denetlenerek, çıkan sonucun rapor edilmesi gerekmektedir[20]. Bu şekilde ortaya çıkan en iyi varsayım kullanılır.
g. Yorumlama Ve Sonuç Çıkarma
Araştırmacı ulaştığı bilgileri kendi zihinsel düşüncesiyle o konuyu yorumlamalı ve bu şekilde sonucunu belirtmelidir. Yorumlama ve sonuç çıkarma sade ve açık bir dille olmalıdır ki okuyan bu hususu anlamalıdır[21].
SONUÇ
- Bilim, insanlık hayatının olmazsa olmazıdır. İnsanlar bildikçe kendilerine olan güveni artmış ve hep daha çoğunu hedeflemiştir. Bu sebeple bilimsel araştırma yöntemleri de olmazsa olmazlarımızdandır.
- Bilimsel araştırma yöntemleri ile insan hayatında olan veya olabilecek sorunlar araştırılarak çözümler bulunmaya çalışmaktadır.
KAYNAKÇA
- Prof. Dr. İsmet DAŞDEMİR, Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Nobel Yayınları, 2016, Ankara
- Hasan GÜRAK,Sosyal Bilimlerde Araştırma Tez Hazırlama,Sunuş ve Eleştiri ,Teknikleri,www.hasmendi.net,10.11.2017
- Dr.Tayfun UZBAY, Bilimsel Araştırma Etiği, Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık, 4. Ulusal Sempozyumu, 17 Kasım, Ankara, uvt.ulaknim.gov.tr/tip/sempozyun4, 10.11.2017
- Prof. Dr. Rauf ARIKAN,Araştırma Teknikleri Ve Rapor Hazırlama,4.Baskı,2004,Asil Yayın Dağıtım,Ankara
[1] Prof.Dr.İsmet DAŞDEMİR,Bilimsel Araştırma Yöntemleri,Nobel Yayınları,2016,Ankara,s.1-2
[2] Hasan GÜRAK,Sosyal Bilimlerde Araştırma Tez Hazırlama,Sunuş ve Eleştiri ,Teknikleri,www.hasmendi.net,10.11.2017
[3] Prof.Dr.Tayfun UZBAY,Bilimsel Araştırma Etiği,Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık,4. Ulusal Sempozyumu,17 Kasım,Ankara,uvt.ulaknim.gov.tr/tip/sempozyun4,10.11.2017,s.19-26
[4] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.3
[5] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.4
[6] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.10
[7] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.10
[8]Prof. Dr. Rauf ARIKAN,Araştırma Teknikleri Ve Rapor Hazırlama,4.Baskı,2004,Asil Yayın Dağıtım,Ankara,S.338
[9] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.28
[10] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.32
[11] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.33
[12] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.33
[13] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.37
[14] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.37
[15] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.42
[16] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.46
[17] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.46
[18] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.51
[19] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.59
[20] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.62-63
[21] DAŞDEMİR,a.g.e.,s.63-64